- Güncelleme: 28 Ekim 2026
Löh Tahtaları
ve Afrikalı Talebelerin
Hafızlık Yolculuğu
Löh tahtası, Afrika’da, özellikle Batı Afrika’da, talebelerin Kur’an-ı Kerim’i yazarak ezberlemek için kullandığı ahşap levhadır. Adı Arapça “levh” (tahta, levha) kelimesinden gelir. Talebe ezberleyeceği ayetleri tahtaya yazar, hocasının gözetiminde ezberler, ardından yazıyı suyla silip yeni derse geçer. Bu yazıda löh tahtasının yapısı, Afrika’da hafızlık eğitimindeki yeri ve basılı Mushafın bu eğitime katkısı ele alınmaktadır.
Löh Tahtası Nedir?
Löh, ahşaptan yapılmış bir yazı tahtasıdır; biçimi ve büyüklüğü bölgeden bölgeye değişir. Nijerya’daki Hausa dilinde aynı tahtaya “allo” denir. Talebeler ayetleri tahtaya suyla silinebilen bir mürekkeple yazar.
Ezber tamamlanınca tahta yıkanır, kurutulur ve yeniden kullanılır. Böylece tek bir tahta, bir talebenin yıllar süren hafızlık yolculuğu boyunca onunla birlikte olur.
Afrika'da Hafızlık Eğitiminde Löh Tahtası Nasıl Kullanılır?
Hafızlık, Kur’an-ı Kerim’in tamamını ezberlemektir. Batı Afrika’da bu eğitim uzun zamandır Kur’an mekteplerinde löh tahtasıyla verilmektedir. Ders, ana hatlarıyla şöyle ilerler:
- Talebe ezberleyeceği ayetleri tahtasına yazar.
- Hocasının gözetiminde bu ayetleri tekrar ederek ezberler.
- Ezberi tamamlanınca tahtayı yıkar ve yeni dersi yazar.
Bu yöntemde talebe her ayeti hem okur hem yazar. Ezberle birlikte Arap harfleriyle yazma becerisi de gelişir. Öte yandan her gün yazma, kurutma ve silme işi zaman alır; ders hızını tahtanın büyüklüğü ve talebenin yazma hızı belirler.
Basılı Mushafın Hafızlık Eğitimine Katkısı
Löh tahtası bugün de birçok mektepte kullanılmaktadır. Basılı Mushafın talebelerin eline ulaştığı yerlerde ise iki yöntem birbirini tamamlar:
- Tekrar imkânı: Tahta silindiğinde önceki ders ortadan kalkar. Mushaf, ezberlenen sayfalara dönüp tekrar yapmayı kolaylaştırır.
- Zaman: Talebe yazma ve kurutma süresini beklemeden doğrudan metin üzerinde çalışabilir.
- Doğru metin: Basılı Mushaf, elle yazımda oluşabilecek harf ve hareke hatalarının önüne geçer.
- Dayanıklılık: Sürekli yıkanan tahta zamanla yıpranır; Mushaf ise uzun yıllar kullanılabilir.
Basılı kitaba ulaşmanın zor olduğu bölgelerde talebeler çoğunlukla löh tahtasıyla çalışmaktadır. Yazarak öğrenmenin kazandırdığı dikkat ve metinle kurulan bağ ise löh geleneğinin bugün de sürmesinin başlıca sebeplerindendir.
Sıkça Sorulan Sorular
Löh tahtası ne demek?
Löh, Afrika'da Kur'an-ı Kerim öğrenen talebelerin ayetleri yazıp ezberlediği ahşap levhadır. Adı Arapça "levh" kelimesinden gelir.
Löh tahtasındaki yazı nasıl silinir?
Yazı suyla yıkanarak silinir. Tahta kuruduktan sonra yeni ders yazılır; böylece aynı tahta defalarca kullanılabilir.
Löh tahtası hangi ülkelerde kullanılır?
En yaygın olarak Batı Afrika'nın birçok ülkesinde kullanılır; Afrika'nın başka bölgelerinde de benzer tahtalar bulunur.
Löh tahtasıyla hafızlık ne kadar sürer?
Süre talebenin yaşına, ders düzenine ve ezber hızına göre değişir; kesin bir süre söylemek mümkün değildir.
Löh tahtası neden hâlâ kullanılıyor?
Tekrar tekrar kullanılabilmesi, basılı kitaba ulaşmanın zor olduğu yerlerde de işe yaraması ve yazarak ezberlemenin öğrenmeyi pekiştirmesi bu geleneğin sürmesinde etkilidir.
